Anoreksia Nervoza
Genel olarak 12-18 yalar覺 aras覺nda balayan ve imanlamaya kar覺 a覺r korku y羹z羹nden bilin癟li olarak a覺r覺 zay覺f kalma 癟abalar覺 ile belirlenen bir bozukluktur. Toplumda ortaya 癟覺kma s覺kl覺覺 bilinmemekle birlikte eskiden san覺ld覺覺 gibi 癟ok ender rastlanan bir rahats覺zl覺k deildir. Anoreksia Nervozal覺 bireylerin yakla覺k %95 i kad覺nd覺r. Ve bir kiinin k覺z kardeinde bu t羹r bir bozukluk varsa o kiide ayn覺 hastal覺k riski belirgin oranda artmaktad覺r. Bozukluk daha 羹st sosyoekonomik s覺n覺flarda daha s覺kt覺r.
En temel belirti a覺r覺 kilo alma korkusudur. Bu durum kiinin yiyecek konusunda neredeyse fobik olacak noktaya dek varmas覺na neden olabilir. imanlama korkusunun yan覺 s覺ra beden imgesinde de bozulma vard覺r. Buna bal覺 olarak bu kiiler 癟ok zay覺f ve ince olsalar bile kendilerini iman bulabilirler. V羹cut a覺rl覺覺n覺 kontrol alt覺nda tutabilmek i癟in iki yolu kullan覺rlar: Kiilerin bir b繹l羹m羹 yiyecek al覺m覺n覺 ileri derecede k覺s覺tlarlar. Zaten ald覺klar覺 癟ok az yiyecein de 癟ok az kalorili yiyecekler olmas覺na dikkat ederler. Bu kiiler buna ramen a覺r egzersizler de yaparlar. Dier gruptaki kiilerde yiyecek al覺m覺n覺n ileri derecede azald覺覺 a癟l覺k d繹nemleri ile a覺r覺 yeme d繹nemlerinin birbirini izledii g繹zlenir. Bu gruptaki kiiler, a覺r覺 yemeden sonra imanlayacaklar覺 korkusuyla boazlar覺na parmaklar覺n覺 bast覺rarak kusarlar. S覺k s覺k bunu yapan kiilerin el s覺rt覺nda deri sertlemesi olabilir. S覺k kusan kiilerde mide asidinin etkisiyle dilerde bozukluklar, 癟羹r羹meler olur.
Bu kiilerin yeme davran覺lar覺nda ve yiyeceklerle olan ilikilerinde gariplikler g繹zlenebilir. Yiyecekleri saklayabilir, yemek yapmak i癟in mutfakta saatlerce uraabilirler.
Anoreksia Nervoza n覺n nedenleri g羹n羹m羹zde kesin olarak bilinmemektedir. Hastal覺覺n oluumu psikolojik, sosyolojik ve biyolojik olmak 羹zere 羹癟 boyutta ele al覺nabilir. Hastal覺覺n ergenlikte ortaya 癟覺kt覺覺; bu d繹nemin cinsel ve sosyal 癟at覺malarla y羹kl羹 oluu dikkate al覺nacak olursa; cinsel ve sosyal 癟at覺malarla baa 癟覺kma konusundaki yetersizliklerin yiyeceklerden fobik ka癟覺nma eklinde ortaya 癟覺kmas覺 繹ne s羹r羹lebilir.
Aa覺dakilerin varl覺覺 halinde bu rahats覺zl覺ktan bahsedilmektedir.
1-Bulunduu yas grubu ve boy uzunluu ac覺s覺ndan normal kabul edilen en az kilo ya da bu a覺rl覺覺n 羹zerindeki bir kiloyu kendisi i癟in uygun bulmay覺p,kabul etmeme.
2-Yas ve boy g繹z 繹n羹ne al覺nd覺覺nda beklenenden daha d羹羹k bir kilosu olmas覺na ramen kilo almak veya imanlamaktan a覺r覺 derecede korkma.
3-Kiinin kilosu ya da v羹cut eklini alg覺lay覺覺nda bozukluk vard覺r. Kiinin kendini deerlendiriinde kilo ya da v羹cut seklinin ,olaandan 癟ok daha fazla ve anlams覺z 繹l癟羹de bir yer kaplamas覺 veya o anki kilosunun d羹羹k olmas覺n覺n 繹neminin fark覺na varmama.
4-Bayanlarda birbirini izlemesi gereken en az 3 adet d繹neminin olmamas覺
Bu rahats覺zl覺覺n k覺s覺tl覺 ( bu durum yaan覺rken kiide bir anda patlay覺ncaya dek yeme ya da kendini kusmaya ya da lavman- idrar s繹kt羹r羹c羹ler ile yediklerini 癟覺karma davran覺覺n覺n olmad覺覺) tip ya da bu say覺lan davran覺lar覺n olduu tiksinircesine yeme/ 癟覺kartma tipi olarak 2 ekli vard覺r.
Hastalar覺n 癟ounun d羹羹nce i癟erii yemek ile ilikilidir. Kimileri kalan, artan, yiyemedikleri yiyecekleri b覺rakamay覺p, biriktirir, baz覺lar覺 da hi癟 yapamayaca覺 yemek tariflerini edinmeye 癟al覺abilir. Topluluk i癟inde yemek yeme konusunda isteksiz davranabilirler. Balang覺癟 ta 癟evrelerinden ilgi ve beeni g繹rmek i癟in , kendileri 羹zerinde kontrol salad覺klar覺n覺 g繹rmek amac覺yla al覺nan besinleri k覺s覺tlamaya balarlar. Eski kilolar覺na ya da 癟evrelerinde g繹r羹n羹m olarak beeni kazanan kiilerin kilosuna inmek i癟in hedef belirler. Kendileri g羹n i癟inde farkl覺 zamanlarda tekrar tekrar tartar
T覺k覺n覺rcas覺na yeme-癟覺kartma tipine ait grubun alkol-madde k繹t羹ye kullan覺m覺, daha 癟ok duygusal durumda dalgalanmalar ve cinsel aktivitelere sahip olup, d羹rt羹lerini kontrollerinin daha zor olduu g繹zlenmitir.
Kiiler kilo kay覺plar覺n覺 artt覺rmak i癟in fiziksel egzersizler yapar ya da yorucu fiziksel ura覺lar i癟ine girerler. yle ki kii daha 癟ok enerji harcay覺p, kilo verebilmek i癟in oturmay覺p, ayakta durmay覺 yeleyebilir ya da durduu yerde el ve ayaklar覺n覺 hareket ettirebilir. Kiinin toplumsal ilikileri azalabilir. Sadece is, fiziksel egzersiz ve kilo d羹羹nceleri ile ilgilidir. Bir deri bir kemik kalsa bile kilolu olduu d羹羹ncesindedir. Kiiler kendilerine listeler haz覺rlayarak kendilerine yasaklad覺klar覺 yiyecekleri belirterek, bunlar覺 yemeyeceklerine yeminler ederler. Yarim kilo bile almalar覺 onlar覺 zay覺fl覺ktan imanl覺a ge癟tikleri seklinde d羹羹nd羹r羹r. Uzun sure bir konuya dikkatlerini veremezler . Kendilerine g羹vensizlik youn bir ekilde kendini hissettirmektedir. Gitgide sosyal 癟evrelerini k覺s覺tlarlar.
ocuk geliiminin erken evrelerinde, anne-癟ocuk iletiiminde 癟ocuun kendi ba覺na,繹zg羹r davran覺lar覺 羹zerine yap覺lan m羹dahalelerin 繹nemine dikkat 癟ekilmektedir.
Anoreksia balang覺c覺 sonras覺nda genellikle obsesif- kompulsif davran覺lar balayabilir. zellikle temizlik saplant覺lar覺 ( ev temizliine y繹nelik a覺r覺 aktiviteler gibi) ve ders 癟al覺ma ile ilgili saplant覺lara rastlanabilir. Cinsel geliimlerinde sorun olduu gibi , cinsel isteksizlik ve dier cinsel sorunlar da beraberindedir.
Bu kiilerde hastal覺覺n yol a癟t覺覺 v羹cutsal deiimler:
Hastalarda kans覺zl覺k, v羹cut su- tuz dengesinin bozulmas覺, kanda kolesterol ve 羹re d羹zeylerinin art覺覺, karacier enzimlerinin y羹kselmesi, tiroid bezi hormonlar覺n覺n d羹mesi, kad覺nlarda ostrojen dediimiz kad覺nl覺k hormonu ,erkeklerde testesteron denen erkeklik hormonu d羹zeylerinde d羹me sonucu cinsel ilevlerde azalma, kalp at覺m覺nda azalma ve d羹zensizlikler, beyin boluklar覺n覺n beyin dokusuna oranla kaplad覺覺 hacmin art覺覺 oluabilmektedir.
Kimlerde g繹r羹lmektedir:
Bu rahats覺zl覺k d羹zenli ve bol 癟eitli yemek yeme olanaklar覺n覺n olup, g繹ze ho g繹r羹nmenin zay覺f bir v羹cut yap覺s覺 ile paralel d羹羹n羹ld羹羹 bati toplumlar覺nda, kentsel alanlarda daha 癟ok g繹zlenmektedir. Hastalar覺n % 90-95 i kad覺nd覺r. Anoreksia nervosa gen癟 k覺zlarda % 0,5 oran覺nda saptanmakta, genellikle 12-25 yas aras覺nda rastlanmaktad覺r.
Son y覺llarda yurt d覺覺nda yap覺lan 癟al覺malara g繹re hastal覺覺n y羹z bin kiide 15-20 aras覺nda g繹r羹ld羹羹 saptanm覺t覺r.
Rahats覺zl覺覺n oluumunda etkili risk fakt繹rleri:
- Yaan覺lan sosyo-k羹lt羹rel 癟evrenin etkisi ile zay覺fl覺覺n kesin g羹zellik 繹l癟羹t羹 olmas覺 durumu yayg覺nlat覺rmaktad覺r. Baz覺 mesleki alanlar ( hosteslik, modellik, dans ve m羹zikle uraanlarda) bu y羹zden 繹zellikle risk alt覺ndad覺r.
-Bu rahats覺zl覺覺 olanlar覺n ailelerinde depresyon, alkolizm, imanl覺k ve gene bir yeme bozukluuna daha 癟ok rastlanmaktad覺r. Bu kiilerin annelerinin daha 癟ok diyet yap覺p,yeme bozukluunun olduu, s羹rekli diyet yapma d羹羹nceleri ile ha覺r nesir olduklar覺, k覺zlar覺n覺n da diyetleri konusunda youn d羹羹nceler i癟inde olabildikleri g繹zlenmitir.
- Aile yap覺lar覺 itibariyle, ba覺ms覺z hareket serbestisinin verilmedii ve aile ileyii a癟覺s覺ndan yeterli keyif al覺nmayan doyum salanamayan ilikilerin varl覺覺.
-ncesinde var olan a覺r覺 iman beden yap覺s覺
-ocukluk ca覺 balang覺癟l覺 diabet ( seker hastal覺覺) varl覺覺
- Ge癟mite yaanan cinsel, fiziksel tacizler.
Rahats覺zl覺ktaki kiisel d羹羹nce yap覺lar覺:
- Kiisel a癟覺dan kendilerini yard覺ma muhta癟 ama yardim edilemez g繹r羹rler
- Kendi ve 癟evreleri 羹zerindeki denetimi kaybetme korkular覺 vard覺r.
- A覺r覺 bir ekilde bakalar覺n覺n g繹r羹lerine ba覺ml覺 olarak 繹zg羹venlerini koruyabilen, onlar覺n yeterli ya da olumlu destei olmad覺覺nda kendilerini bir hi癟 olarak g繹r羹rler
- Bir ey ya tam olmal覺 ya da hi癟 olmamal覺 seklinde bir d羹羹nce yap覺s覺 olan kiilerdir.
Hastal覺覺n seyri:
Hastalar覺n yar覺s覺n覺n ilerleyen donemde iyiletii, d繹rtte bir oran覺nda hastan覺n k覺smen iyiletii, ancak bir miktar yak覺nmalar覺n覺n s羹rd羹羹 belirlenmitir. Hastal覺k sonucu olum oran覺n覺n % 5 civar覺nda olduu g繹zlenmitir.
Hastal覺覺n gidisine olumsuz etki yapan fakt繹rler:
-Ailede a覺r覺 ge癟imsizlik, tart覺mal覺 ortam
-bulimian覺n hastal覺a eslik etmesi
-Kusma, d覺k覺lamay覺 artt覺r覺c覺 ila癟 kullan覺mlar覺
-Obsesif-kompulsif, histerik, depresif, n繹rotik davran覺 yap覺lar覺, zeminde bulunan psikiyatrik sorunlar nedeniyle, kiide v羹cutsal yak覺nmalar覺n fazlaca g羹ndeme gelmesi (gastrit, kolit vb.)
-Hastal覺覺 inkar eden davran覺lar i癟ine girilmesi.
Hastal覺覺n gidisini olumlu etkileyen etmenler aras覺nda ise erken balang覺癟 ya覺, hastal覺覺 kabul etmek ve kendine g羹venen bir kiilik yap覺s覺n覺n bulunmas覺 say覺lmaktad覺r.
Tedavi:
Anoreksia Nervozal覺 hastalar覺n tedavisi 癟ou kez g羹癟l羹klerle doludur. Hastalar覺n 癟ounda, hastal覺k birka癟 y覺l 繹nce balam覺t覺r. Tedaviye kat覺lmak ve tedavi planlar覺 i癟in isteksizdirler. Bu sebeple genellikle 癟ocuklar覺n覺n bu durumundan 羹z羹nt羹 ve endie duyan anne babalar覺 taraf覺ndan doktora getirilirler. Tedavide bireysel psikoterapi, grup ve aile terapisi, ila癟 tedavisi gibi y繹ntemler kullan覺labilir
Psikoterapide hastan覺n kendi duygular覺n覺 uygun bir ekilde ifade edebilmesi, yeme davran覺覺 羹zerine kurulu yanl覺 d羹羹nce tarz覺n覺n deitirilmesi, v羹cuduna y繹nelik olumsuz alg覺lamalar覺n d羹zeltilmesi, 繹zg羹venin oluturulmas覺, kiileraras覺 sorunlar覺n belirlenip, 癟繹z羹m羹ne y繹nelen bir yakla覺m覺n oluturulmas覺na 癟al覺覺l覺r.Tedavide davran覺癟覺 terapi, aile terapisi ve grup terapisi kullan覺labilir
Yazan Kad覺n reme Organlar覺 |